آتشکده های قم ( چارطاقی نویس و کرمجگان)
به گواهی آثار مکشوفه ، قم در دوران ساسانیان و دوره های قبل از آن ، شهری مذهبی بوده است.
آثار باقیمانده از دوران مهر پرستی (آناهیتا ) ، چون تپه قلی درویش ، قره تپه قمرود ، تپه صرم ، قیزقلعه سی و قلعه دختر و آتشکده های وابسته به آیین زرتشت در دوران اشکانیان و ساسانیان در منطقه جمکران و مزدیجان ، گواه این امر است .
از بین این آتشکده ها که جز نامی و نشانی از آنها در کتب تاریخی اثری بجای نمانده، دو چهار طاقی( آتشکده نويس و کرمجکان )
در ادامه گزارش میشود.
آتشکده نویس یا آتشکده بُرزو یا چهارطاقی بُرزو، سازهای مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان قم، بخش خلجستان، روستای نویس واقع شدهاست.
این اثر در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۳۲۱ با شماره ثبت ۳۴۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
آتشکده کرمجگان مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان قم، بخش کهک، روستای کرمجگان واقع شدهاست. این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۸۶۳۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست
بررسی وضعیت آتشکده های قم در جلسه بنیاد قم پژوهی
به گزارش دبیرخانه بنیاد قم پژوهی ، در این جلسه که با محوریت بررسی آتشکدههای منطقهی قم برگزار شد، سید محسن محسنی ازکتاب تاریخ قم - با عنوان صحیحتر "کتاب قم" - به عنوان یکی از باارزشترین کتابهای تاریخ ایران یاد کرد که در این کتاب به بسیاری از آتشکدههای قم و اطراف آن اشاره شده است.
وی در ادامه به دو تصحیح این کتاب که توسط جلالالدین تهرانی و محمدرضا انصاری انجام یافتهاند، اشاره کرد و از تصحیحی دیگر که هماکنون توسط دکتر علیاشرف صادقی، زبانشناس قمی در حال انجام است خبر داد.
به گفته وی، اصل کتاب قم که به زبان عربی و در قرن چهارم هجری نوشته شده است در دسترس نیست و تنها 5 باب از 20 باب ترجمهی فارسی آن که در قرن نهم صورت گرفته و موجود است، خبرهایی از وجود یکی از نسخ عربی این کتاب در آذربایجان شنیده شده است.
در ادامه، سید حسن فاطمی موحد، از پژوهشگران و نویسندگان استان قم در ابتدای سخنان خود، بررسی آتشکدههای قم را در راستای سلسلهی تحقیقاتی که پیرامون آیین زرتشتی و گفتگویی که در همین راستا با زرتشتیان صورت میدهد، انجام داده و این مباحث در پایگاه اینترنتی raherasti.ir قابل دسترسی است.
وی در ادامه، با اشاره به تعداد بالای آتشکدههای منطقهی قم، این مطلب را دلیل بر مذهبی بودن این شهر از گذشتههای دور تا کنون دانست.
فاطمی موحد به تفاوت دو واژه "آتشکده" با "آتشگاه" اشاره کرد که آتشکده، مجموعهای مذهبی را شامل میشود که بخشی از آن را آتشگاه - محل نگهداری آتش - تشکیل میدهد.
در ادامهی بحث آتشکدههایی که در تواریخ مختلف منطقهی قم - منظور از قم، قم بزرگ است که منطقهای فراتر از استان قم کنونی را در بر میگیرد - نامی از آنها برده شده بررسی شدند. برخی از آنها کاملا سالم هستند؛ از برخی دیگر تنها خرابهای باقی مانده است؛ از محل دقیق برخی دیگر با اینکه اثری از آنها باقی نمانده اطلاعاتی وجود دارد و از برخی دیگر نیز تنها نامی و موقعیتی تقریبی بجای مانده است.
تعدادی از این آتشکده ها بدین قرار است:
- اَبَرِستَجان، محله ای است که امروزه به «شقالو» شهرت دارد و در آن 16 آتشکده وجود داشته است؛
- آمُره، در حوالی تفرش که کیخسرو آن را بنا کرده است؛
- پادگان، از نام این آتشکده اطلاعی در دست نیست و تنها به علت نزدیکی به پادگان خیبر، این اسم بر آن گذاشته شده است. این آتشکده تا سه دههی پیش سالم بوده و در سالهای اخیر تنها یک پایه آن باقی مانده است؛
- چاهک، در بخش خلجستان؛
- خاکفرج، طبق افسانهای که وجود دارد، در آن منطقه، زلزلهای واقع میشود که این زلزله به نشت گاز به سطح زمین منجر میگردد. با استفاده از این گاز آتشی روشن میگردد و در آن مکان آتشکدهای ساخته میشود. سپس با زلزلهای دیگر، راه این گاز به سطح زمین مسدود، آتشکده بهآهستگی به دست فراموشی سپرده و تخریب میشود؛
- بهرام (خوزان)، در کوهی در اِندس(هِندس) ساوه بوده است؛
- سِکان، اردشیر که جنگی بزرگ پیش رو داشته است، نذر میکند که در صورت پیروزی آتشکدهای بسازد. این آتشکده نتیجهی این پیروزی است. گویا در نزدیکی تفرش بوده است؛
- طغرود، تا سالهای اخیر وجود داشته است؛
- قزقلعهسی، در نزدیکی کوه دوبرادران؛
- قلعه دختر، در نزدیکی امامزاده شاهجمال بوده که در سالهای جنگ تحمیلی تخریب شده است؛
- آتشکدهای که در محل اولین مسجد قم قرار داشته است. این مسجد به احتمال بسیار همان مسجد امام حسن عسکری (ع) - مسجد عتیق - است.
.